چند سال پیش برای مشاوره به یکی از کارخانههای بزرگ سیمان رفته بودم. مدیر خرید با کلافگی میگفت: «ما گرانترین گریس نسوز بازار را خریدیم، اما بلبرینگهای کوره در کمتر از دو ماه گیرپاژ کردند و خط تولید خوابید!» وقتی خط را بررسی کردیم، متوجه شدیم که مشکل از کیفیت گریس نبود، بلکه آنها بدون در نظر گرفتن «تطابقپذیری گریس جدید با گریس قبلی» و همچنین عدم توجه به ویسکوزیته روغن پایه، فقط به کلمه “نسوز” روی قوطی اعتماد کرده بودند!
باور کنید انتخاب گریس نسوز فقط خریدن محصولی که تحمل دمای بالایی دارد نیست. برای اینکه شما هم در دام چنین هزینههای سنگین و توقفهای ناگهانی خط تولید نیفتید، در این مقاله نقشه راه و نکاتی را که قبل از خرید گریس نسوز باید بدانید، برایتان به زبان ساده و دوستانه آوردهایم.
۱. فریب کلمه «نقطه قطره شدن» را نخورید!
اولین چیزی که فروشندگان گریس نسوز به شما میگویند این است که: «این گریس تا ۳۰۰ درجه نقطه قطره شدن دارد!» اما اجازه بدهید خیالتان را راحت کنم؛ نقطه قطره شدن دمایی است که در آن گریس از حالت نیمهجامد به مایع تبدیل میشود و اولین قطره آن میچکد.
نکته طلایی اینجاست: نقطه قطره شدن با حداکثر دمای مجاز کارکرد دستگاه شما یکی نیست! این آزمون فقط پایداری فرم گریس را میسنجد. عوامل دیگری مثل نقطه اشتعال روغن پایه، دمای تجزیه مواد افزودنی و میزان اکسیداسیون گریس در دماهای بالا، به شدت روی حداکثر دمای کارکرد تاثیر میگذارند. پس هنگام خرید، به جای نقطه قطره شدن، حتماً به محدوده دمای عملیاتی پیوسته (Operating Temperature) که سازنده اعلام کرده دقت کنید.
۲. آناتومی گریس: روغن پایه و غلیظکننده را بشناسید
برای اینکه انتخاب هوشمندانهای داشته باشید، باید بدانید گریس از چه چیزی ساخته شده است. گریس در واقع شبیه به یک «اسفنج» است. غلیظکننده نقش همان اسفنج را بازی میکند که روغن پایه و مواد افزودنی را درون خود نگه میدارد تا در زمان وارد شدن فشار یا حرارت، روغن را آزاد کرده و عملیات روانکاری را انجام دهد.
روغن پایه: برای دماهای بسیار بالا، روغنهای پایه سنتتیک به مراتب بهتر از روغنهای معدنی هستند. روغنهای سنتتیک پایداری حرارتی و اکسیداتیو بهتری دارند و در دماهای بالا لایه روانکار ضخیمتری ایجاد میکنند که مانع از سایش فلز با فلز میشود.
غلیظکننده: برای دماهای بالا، غلیظ کنندههای پایه خاک رس (مثل گریس بنتون که می توانید با کلیک روی آن مدلهای مختلف را بررسی کنید) بسیار عالی هستند چون اصلاً ذوب نمیشوند و نقطه ریزش مشخصی ندارند. همچنین گریسهای پلیاوره میتوانند در بازه دمایی وسیع (مثلاً از ۴۰- تا ۱۵۰ درجه سانتیگراد) عملکردی بینظیر و بدون سر و صدا داشته باشند.
۳. تله بزرگی به نام «ناسازگاری گریسها»
یکی از شایعترین دلایل خرابی بلبرینگها که شخصاً بارها در کارخانهها دیدهام، ترکیب شدن دو گریس مختلف است. حتی اگر دو گریس دارای غلیظکننده مشابه باشند، ممکن است مواد افزودنی آنها با هم واکنش شیمیایی داده و ناسازگار باشند.
نتیجه این ناسازگاری چیست؟ گریس به شدت سفت یا به شدت روان میشود، روغن از آن نشت میکند و توانایی روانکاریاش را کاملاً از دست میدهد. بنابراین، قبل از تغییر گریس قدیمی به گریس نسوز جدید، حتماً جدول تطابقپذیری (Compatibility Chart) را چک کنید و در حالت ایدهآل، بلبرینگ را کاملاً تمیز کرده و سپس گریس جدید را اعمال کنید. همچنین می توانید راهنمای انتخاب بهترین گریس نسوز را نیز مطالعه کنید.
۴. سرعت دستگاه و شرایط محیطی را در نظر بگیرید
گریس نسوز فقط برای مقابله با گرما نیست. باید از خودتان بپرسید محیط کار دستگاه چگونه است؟
آیا سرعت چرخش بالاست؟ برای بلبرینگهای دور بالا، باید از گریسهایی استفاده کنید که در اثر نیروی گریز از مرکز از بلبرینگ خارج نشوند .
آیا رطوبت و آب در محیط وجود دارد؟ اگر تجهیزات شما با آب سروکار دارند (مثل کارخانههای کاغذسازی یا صنایع غذایی)، باید گریسی بخرید که خاصیت ضدخوردگی و مقاومت در برابر شستشو با آب را داشته باشد.
۵. مراقب کلاهبرداران باشید: نحوه تشخیص گریس اصل از تقلبی
بازار هدف ما پر از محصولات فیک است و گریسهای نسوز برندهای معروفی مثل SKF به شدت جعل میشوند. استفاده از گریس تقلبی یعنی افزایش شدید اصطکاک، ذوب شدن سریع گریس در دمای بالا، خوردگی قطعات و در نهایت توقف خط تولید.
برای فرار از این دام، حتماً به این موارد دقت کنید:
1. هولوگرام و کیفیت چاپ: بستهبندی را به دقت چک کنید.
2. خرید از فروشنده معتبر یا نمایندگی اصلی: بسیاری از فروشگاه های گریس نمایندگی اصلی نیستند پس باید دقت کنید از فروشنده معتبر خرید کنید.
3. رنگ و بو: گریسهای اصلی بافت همگن و بوی خنثی دارند. بوی تند و آزاردهنده یا دو فاز بودن گریس نشانهی تقلبی بودن آن است.
همچنین برای تشخیص دقیق تر گریس اصل از تقلبی می توانید مقاله گریس اصل چه ویژگی هایی دارد را نیز مطالعه کنید.
جدول جمعبندی نکات فنی (چکلیست خرید گریس نسوز)
برای راحتی کار مهندسین و مدیران خرید عزیز، تمامی نکات فنی حیاتی قبل از خرید گریس نسوز را در قالب یک جدول کاربردی آماده کردهایم تا هنگام انتخاب و خرید، مانند یک چکلیست از آن استفاده کنید:
| معیار فنی / شاخص ارزیابی | توضیحات و نکات کلیدی در زمان خرید |
| دمای عملیاتی | مهمتر از نقطه قطره شدن است. باید مشخص کنید دستگاه شما به صورت پیوسته در چه دمایی کار میکند و گریسی مطابق با آن محدوده انتخاب کنید |
| ویسکوزیته روغن پایه | انتخاب نوع سنتتیک (Synthetic) برای دماهای بالا ایدهآل است زیرا پایداری حرارتی بالاتری دارد و از اکسیداسیون جلوگیری میکند |
| نوع غلیظکننده | برای دماهای بسیار شدید، غلیظکنندههای غیرصابونی مثل بنتون (خاک رس بدون نقطه ذوب) توصیه میشوند. |
| سازگاری | حتماً جدول سازگاری گریس جدید با گریس قبلی دستگاه را بررسی کنید تا دچار نشت روغن یا سفتشدگی گریس نشوید |
| مقاومت محیطی و افزودنیها | اگر محیط دارای رطوبت یا ذرات گرد و غبار است، مقاومت در برابر شستشوی آب و خاصیت ضدخوردگی (مانند تست SKF EMCOR) چک شود |
| اصالت کالا | حتماً از فروشندگان معتبر خرید کنید و از طریق نرمافزارهای اصالتسنجی (مانند SKF Authenticate) بارکد و هولوگرام محصول را تایید کنید |
امیدواریم این مقاله از مجله آرال ایران توانسته باشد دید روشنتری برای خرید روانکارهای صنعتی به شما بدهد. اگر شما هم تجربهای در زمینه استفاده از گریسهای نسوز یا خرابی ناشی از روانکاری نادرست دارید، حتماً نظراتتان را با ما به اشتراک بگذارید.